بلاک چین مقالات

تحول فضای بلاک چین در ایران

blockchain
نوشته شده توسط kazem

بیش از یک سال است که دولت ایران در حال توسعه برنامه خود برای استفاده از رمزارز دولتی در راستای مقابله تا تحریم‌های سخت‌گیرانه‌ای است که از سوی دولت‌های غربی، به ویژه ایالات متحده امریکا بر اقتصاد کشورمان تحمیل شده است. استفاده از فناوری بلاک چین برای کشوری که از جامعه اقتصاد جهانی تا سال ۲۰۱۵ جدا بوده و پس از مدتی کوتاه، مجدداً در سال ۲۰۱۷ نیز موضوع تحریم‌های اقتصادی قرار گرفته است، گزینه‌ای مناسب برای رهایی از تحریم‌ها به نظر می‌رسد. با تمام این مسائل، ایران کماکان با فشارهای بین‌المللی نظیر ممنوعیت استفاده از دلار ایالات متحده در کشور در حال دست و پنجه نرم کردن است. در عین حال، قانون گذاران آمریکایی به دنبال راهی برای منع استفاده از رمزارزها توسط ایران به عنوان جایگزینی برای ارز بین‌المللی هستند.

تحولات موضع ایران نسبت به رمزارزها

طی چند سال اخیر، رویکرد ایران نسبت به رمزارزها به طور آهسته اما پیوسته در حال تغییر بوده است که این تحولات ریشه در دلایلی متعدد داشته است. تا سال ۲۰۱۷ استفاده از رمزارزها برای مقامات و قانون‌گذاران دولت ایران از اهمیتی ناچیز برخوردار بود و حتی می‌تواند اذعان داشت که این مراودات برای آن‌ها هیچ اهمیتی نداشت؛ اما نرخ توجه به رمزارزها با بالا رفتن قیمت بیت کوین (Bitcoin) و سایر ارزهای دیجیتال در سال ۲۰۱۷ شاهد شیب صعودی تند بود. با نگاه به داده‌های مربوط به مراودات رمزارز در ماه می سال ۲۰۱۸ به وضوح خواهیم دید که توجهی گستره نسبت به بازار رمزارزها معطوف شده و حجم مراودات سکه‌ها و توکن‌های بلاک چین‌های مختلف در ایران به اوج خود رسیده است.

یکی دیگر از عواملی که بعنوان موتور محرک استفاده از رمزارزها در ایران ایفای نقش کرد، منع استفاده از دلار آمریکا در ایران از ژانویه سال ۲۰۱۷ بود. در پی محدودیت‌های اعمال شده از سوی دولت ایالات متحده بر سفرهای اتباع ایرانی به این کشور، دولت ایران در پی راهی برای استفاده از ارزهای با ثبات در جهت انجام مراودات بین‌المللی خود درآمد. در زمانی کوتاه، استفاده از بیت کوین و دیگر رمزارزها به عنوان جایگزین دلار برای انجام مراودات بین‌المللی ایران مطرح شد؛ ظرف مدت چند ماه، دولت ایران پرده از برنامه خود برای راه‌اندازی زیرساخت مورد نیاز برای استفاده از بیت کوین در کشور برداشت. در عین حال، مقامات داخلی به طور مکرر بر اهمیت تدوین قوانین و مقررات ناظر بر استفاده از رمزارزها تأکید داشتند؛ در این راستا، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و سازمان‌های تابعه تلاشی سخت را برای اطمینان از نظارت بر استفاده و تأمین رمزارز در کشور آغاز کردند.

بیشتر بخوانید: سکه‌های ثابت بانکی وابسته به فناوری بلاک چین

چهار ماه بعد در فوریه سال ۲۰۱۸، مطبوعات داخلی اخباری را منتشر نمودند که نشان از تغییر مسیر بانک مرکزی ایران از رویکرد دوستانه خود نسبت به رمزارزها داشت! در این اخبار آمده بود که بانک مرکزی قصد کنترل و منع استفاده از رمزارزها را در ایران دارد. در کم‌تر از یک هفته، اخبار جدیدی منتشر شد که خبر از برنامه‌های دولت ایران برای ساخت و توسعه رمزارز جدید و تحت حمایت دولت، یا به عبارت دیگر «رمزارز دولتی» می‌دادند. هم چنان که این برنامه به آهستگی در پس زمینه مراحل پیشرفت را طی می‌کرد، در ماه آپریل سال ۲۰۱۸ بانک مرکزی تمامی بانک‌های داخلی و مؤسسات مالی را از هرگونه خرید، فروش یا مراودات رمزارز اکیداً منع کرد؛ در توضیح دلیل این محدودیت‌ها اشاره شده بود که علت این اقدام مبارزه با استفاده از رمزارزها برای پول‌شویی و مبارزه با تروریسم است. در حالی که این اقدام ضربه‌ای مهلک به بازار رمزارزها در ایران قلمداد می‌شد، در اواخر ماه آپریل بود که یکی از وزرای دولت جمهوری اسلامی خبر از توسعه مدلی برای راه‌اندازی رمزارز بومی در کشور داد.

با مشاهده این رخدادها، استفاده از رمزارزها به عنوان راه‌کاری برای دور زدن تحریم‌های بین‌المللی بیش از پیش اثبات شد؛ چندی بعد گزارشی منتشر شد که در آن به تلاش‌های دوات ایران و روسیه برای استفاده از رمزارزها در معاملات دوجانبه اشاره شده بود. این کشورها طی اقدامی مشترک به بررسی تراکنش‌های رمزارز به عنوان جایگزینی برای سیستم پرداخت بانکی سوییفت (SWIFT) پرداختند؛ سیستمی که دسترسی به آن به دلیل تحریم‌های بین‌المللی برای ایران به صفر نزدیک شده بود.

 ظرف مدت چند ماه، شرایط برای توسعه رمزارز ملی پیشنهاد شده آماده شد و در ماه آگوست سال ۲۰۱۸، دولت خبر آماده بودن این بستر را منتشر کرد؛ در پی انتشار این خبر، انتظار می‌رفت که به مجرد روشن شدن موضع بانک مرکزی نسبت به صنایع رمزارز، بستر توسعه یافته به طور رسمی معرفی شده و راه‌اندازی شود.

تنها ظرف مدت کوتاهی پس از اعلام آمادگی بستر رمزارز ملی توسط دولت ایران، تحریم‌های ایالات متحده مجدداً علیه اقتصاد کشورمان برقرار شدند و نیاز به یافتن جایگزینی برای دلار آمریکا در راستای تسهیل مراوده با جامعه تجارت جهانی بیش از پیش تشدید شد. یک ماه بعد، ادارات و بخش‌های دولت ایران موافقت خود را با استخراج رمزارز به عنوان شیوه‌ای قانونی و مشروع اعلام نمودند؛ شرط موافقت این نهادهای دولتی، انجام ماینینگ تحت مقرراتی بود که بایستی توسط مرکز ملی فضای سایبری تدوین می‌شد.

در ژانویه سال ۲۰۱۹، بانک مرکزی ایران بیانیه‌ای را منتشر نمود که موجب تسکین ترس کاربران از اعمال محدودیت‌های شدید نسبت به فعالیت‌های مرتبط با بلاک چین از سوی دولت شد. در این بیانیه آمده بود که پیش از نهایی شدن پیش‌نویس قوانین و مقررات حاکم بر رمزارزها، حتماً از مشورت متخصصین حوزه بلاکچین و ارزهای دیجیتال استفاده خواهد شد. یکی از مهم‌ترین و شاید خوشایندترین اخباری که در آن زمان منتشر شد، خبر مذاکرات ایران با چندین کشور در راستای استفاده از رمزارز برای انجام مراودات بین‌المللی بود؛ از جمله مهم‌ترین کشورهایی که در این مورد مخاطب مذاکرات ایران بودند می‌توان به سوییس، آفریقای جنوبی، فرانسه انگلستان، اتریش، آلمان و بوسنی اشاره نمود.

تمامی این اخبار در طی کنفرانس بانک‌داری الکترونیک و سیستم‌های پرداخت که در تهران برگزار شده بود به طور رسمی منتشر شدند؛ با این وجود، دولت ایران هنوز تمامی اطلاعات و جزئیات مربوط به رمزارز دولتی خود را منتشر نکرده و در اختیار علاقه‌مندان قرار نداده است. در حالی که ابعاد مختلف رمزارز دولتی ایران هنوز ناشناخته باقی مانده است، توسعه بلاک چین ملی در سال ۲۰۱۹ به طور رسمی اعلام شده و پیشرفت‌هایی قابل ملاحظه داشته است. بر اساس اخبار رسمی منتشر شده، بانک مرکزی ایران کار خود را بر روی پروژه بلاکچین ملی آغاز کرده و بنا بر طرح اولیه، این بستر قرار است برای متحول کردن نظام بانکی و مالی ایران مورد استفاده قرار گیرد.

این پلتفرم مبتنی بر فناوری بلاک چین که «برنا» نام گرفته، قرار است توسط شرکت خدمات انفورماتیک ایران که یکی از نهادهای وابسته به بانک مرکزی جمهوری اسلامی است، طی همکاری با شرکت آریاتک به عنوان نماینده بخش خصوصی توسعه یافته و به اجرا گذاشته شود. بر اساسی اخبار منتشر شده، پلتفرم برنا قرار است با تکیه بر ابزار هایپرلجر فابریک (Hyperledger Fabric) توسعه باید؛ این محصول یک ابزار متن باز است که توسط شرکت IBM تولید و عرضه شده است.

آیا باید منتظر تحریم رمزارزها باشیم؟

متأسفانه جامعه جهانی به طور فزاینده نسبت به تلاش‌های ایران برای فعالیت در زمینه رمزارزها، به خصوص در رابطه با توسعه بستر ملی بلاکچین و رمزارز دولتی رویکردی منفی اتخاذ کرده است؛ سرمایه‌گذاری عظیمی که ایران در ماه می سال گذشته در حوزه رمزارزها کرد نیز به تقویت چنین رویکردی دامن زده و موجب تشدید موضع جامعه بین‌الملل نسبت به فعالیت‌های ایران شده است. شبکه مبارزه با جرائم مالی ایالات متحده در ماه آگوست سال ۲۰۱۸ از جامعه بین‌المللی درخواست کرد تا بر فعالیت ایران در حوزه رمزارزها نظارت کرده و آن را به عنوان راه‌کاری نامشروع برای دور زدن تحریم‌ها در نظر گیرند. در حقیقت چیزی که مد نظر این شبکه بوده است، زیر ذره‌بین بردن تمامی تراکنش‌های رمزارز صورت گرفته از ایران، با توسل به هرگونه ابزار اطلاعاتی و نظارتی ممکن بود.

در پی این درخواست، قانون‌گذاران دولت ایالات متحده لایحه‌ای را تدوین نمودند تا با تصویب آن، موج جدیدی از تحریم‌ها را متوجه مؤسسات مالی ایران و توسعه رمزارز دولتی آن کنند. در صورت تصویب این لایحه و تبدیل شدن آن به قانونی اجرایی، تراکنش و استفاده از رمزارز ایرانی ممنوع شده و اشخاص دخیل در چنین تراکنش‌ها و مراوداتی مورد تحریم‌های آمریکا قرار خواهند گرفت. این لایحه را می‌توان فصلی جدید از رویکردهای متخاصمانه آمریکا و تحریم‌های سخت‌گیرانه این کشور بر اقتصاد ایران دانست.

وضعیت کاربران ایرانی

همچنان که کاربران منتظر اخبار شفاف در رابطه با رمزارز دولتی جمهوری اسلامی هستند، کاربران ایرانی که دستی در مراودات رمزارز داشتند متحمل ضرباتی مهلک از سوی جوامع جهانی شده‌اند؛ چندی پیش در بیست و چهارم ماه می سال ۲۰۱۹، صرافی رمزارز لوکال‌بیتکوینز (LocalBitcoins) به طور رسمی درگاه خود را به روی کاربرانی که از ایران وارد حساب کاربری خود می‌شدند بست و استفاده از این بستر را برای کاربران ایرانی ممنوع کرد. دلیل اصلی این اقدام، تصمیم دفتر مرکزی این صرافی برای پیروی از مقررات مالی کشور محل استقرار خود، یعنی فنلاند بود.

به گفته آرامه بندری، یکی از توسعه دهندگان سابق آزمایشگاه بلاک چین ایران (IBL)، بازگشت تحریم‌های ایالات متحده موجب شده تا هجده ماه گذشته برای اقتصاد ایران دوره دشواری باشد؛ در نتیجه این روند، بهای ارز ملی ایران یعنی ریال کاهش یافته و مردم این کشور به دنبال راهی امن برای حفظ سرمایه خود هستند و در این راستا، ارزهای خارجی یا گزینه‌های دیگری نظیر رمزارزها را مد نظر قرار داده‌اند. به همین دلیل، منع استفاده از بستر لوکال‌بیتکوینز را به جرأت می‌تواند ضربه‌ای اساسی به کاربران رمزارز در ایران دانست

درباره نویسنده

kazem

xan
Student of pure mathematics
Interested in the technology of the day and cyberspace

یک نظر

  • ایران هم وارد این حوزه بشه پیشرفت زیادی ازش خواهیم دید
    من چند وقته برنامه نویسی بلاک چین رو شروع کردم میبینم بازار ایران هم طرفدار زیادی تو این حوزه داره

نظر بدهید